İş Tasarımları Yaklaşımları: İş Tasarımları Yaklaşımları

İş Tasarımları Yaklaşımları: İş Tasarımları Yaklaşımları: İş Basitleştirme; İş basitleştirmede işler etkinliği artırmak amacı ile bölünebilen en basit görevlere ayrılırlar. Böylece kişiler işleri...

İş Tasarımları Yaklaşımları: İş Tasarımı

İş Tasarımları Yaklaşımları: İş Tasarımı: Belirli bir iş ya da birbirlerine bağımlı işlerden oluşmuş sistemlerin, hem çalışanların iş deneyimlerini, hem de işleri başında verimlerin...

İş Tasarımı

Belirli bir iş ya da birbirlerine bağımlı işlerden oluşmuş sistemlerin, hem çalışanların iş deneyimlerini, hem de işleri başında verimlerini artırmak amacı ile değiştirilmesini içeren faaliyetlere iş tasarımı denir. İş tasarımı faaliyetlerinde işletmeler üç amacı birlikte gerçekleştirmek gerekir: 

İşletme açısından verimlilik, kalite ve maliyetlerde gelişme göstermek,

Çalışanlar açısından iş tatmini sağlamak,

Toplumsal açıdan da var olan çeşitli kurum, düzenleme ve sistemlere ters düşmemek gibi.

iş tasarımı uygulamalarında temel amaç işlerin yapısını kişileri daha fazla motive edici hale getirerek onların performanslarını geliştirmektir. iş tasarımı uygulamalarında dikkate alınacak başlıca unsurlar şunlardır:

Örgütsel unsurlar;

İşlerin basitleştirilerek daha kısa zamanda öğrenilmesi ve hatasız gerçekleştirilmesi işgücü maliyetlerinden ve zamandan tasarruf sağlayarak etkinliği artıracaktır.

iş tasarımı çalışmalarında da, iş akışındaki sıra bozulmamalıdır.

iş tasarımı çalışmalarında geleneksel iş uygulamaları dikkate alınmalıdır.

iş tasarımı çalışmalarında yapılacak düzenlemelerin ergonomi ilkeleri ile çelişmemesi gerekir.

Çevresel unsurlar; 

Çalışanların yetenek ve yatkınlıklar, Sosyal ve kültürel beklentiler,

Davranışsal unsurlar;

Özerklik; 

Çalışanların yaptıkları işe ilişkin karar alma özgürlüğü olan özerkliğin işlerin içeriğinde var olması durumunda kişiler tanınma ve saygınlık gereksinimlerini tatmin edebileceklerdir. 

Beceri çeşitliliği; 

Çeşitlilik özelliğinin herhangi bir işin içeriğinde bulunmaması kişinin işinden sıkılmasına, bu da kişide yorgunluk yaratarak daha çok hata yapmasına neden olacaktır.  

Görevle özdeşleşme; 

İşlerin içeriği, kişilerin nihai çıktıya kendi katkılarını görebilecek şekilde düzenlenirse, işten duydukları tatmin artacaktır.

Görevin önemliliği; 

Eğer kişi işini işletme içinde ya da dışındaki kişiler için önemli olduğu şeklinde algılanıyorsa işinden daha yüksek tatmin duyacaktır.  

Geri besleme; 

İşinin içeriğinde geri-besleme özelliğinin bulunması çalışanların işten daha fazla tatmin duymasını sağlar. 

Davranışsal unsurlarının verimlilik, isteklendirme ve iş tatmini oturtmak iş özelliklerini açıklamak geliştirilen ve iş tasarımı çalışmalarında yararlı olabilecek İş Karakteristikleri Modeli olmalıdır.

İş Tasarımları Yaklaşımları

İş Basitleştirme;

İş basitleştirmede işler etkinliği artırmak amacı ile bölünebilen en basit görevlere ayrılırlar. Böylece kişiler işlerini oluşturan bu basit görev/görevleri daha kısa zamanda öğrenecek ve daha hatasız yapabileceklerdir. 

İş Rotasyonu;

İş rotasyonu kişinin önceden belirlenmiş bir programa ve bu programda öngörülen sürelere göre, o anda yaptığı işle ilgili diğer bazı faaliyet ya da görevlere geçişi ve bunları sırasıyla gerçekleştirmesi olarak tanımlanır. Bu teknik, görevlerde çeşitlilik üreterek, kısa bir süre için bile olsa monotonluk duygusunu ortadan kaldırma açısından yararlı olmaktadır. Ayrıca bir eğitim yöntemi olarak da kullanılan bir tekniktir.

İş Genişletme ve İş Zenginleştirme;

İş genişletme ve iş zenginleştirme rutin, monoton, tekrarlı ve parçalara ayrılmış işlerin kişide oluşturduğu olumsuz duyguları önlemek ve bu duyguların neden olduğu devamsızlık, verim düşüklüğü gibi örgütsel sorunlara çözüm getirmek amacı ile işlerin yatay ya da dikey olarak yeni görevlere yüklenerek, yapılarının değiştirilmesi olarak tanımlanır. 

İşlerin yatay olarak yeni görevlerle yüklenmesi, yani iş genişletme sürecinde işlerin kapsamı sadece yapısal özellikleri aynı olan diğer bazı görevler eklenerek genişletilmektedir. Yapılan işin güçlük derecesi, kişiye sağladığı sorumluluk duygusu, kullanılan becerilerin çeşitliliği aynı kalmakta, diğer bir deyişle kişinin yaptığı işi oluşturan görevlerde nitel değil, nicel bir değişiklik sağlanmaktadır. Oysa iş zenginleştirme sürecinde, işin içeriğinin çalışanlara başarı, kişisel gelişim ve tanınma olanağı sağlayacak ve onlara daha çok sorumluluk yükleyecek, daha anlamlı ve çekici hale gelecek biçimde değiştirilmesi söz konusu olmaktadır. 

İş genişletmede kişinin yaptığı işlemler sayı ve çeşitlilik açısından arttırılırken, iş zenginleştirmede işinin planlama, karar alma ve yürütme aşamalarında söz sahibi olması sağlanan kişinin gerçekleştirdiği faaliyetlerin düzeyinde de bir değişiklik olmakta ve işin içeriği isteklendirme yönünden iş genişletmeye oranla daha güçlü bir hale dönüşmektedir. 

Ekibe Dayalı İş Dizaynı

Özerk çalışma grupları (autonomous work groups) oluşturarak işlerin çalışma grupları için yeniden tasarımın iş tatmini ve örgütsel etkinlik açısından işletmelerde yararlı olabilmektedir. Özerk çalışma grupları genel olarak sayıca yirmi kişiyi aşmayan, üyeleri arasında yakın ilişki ve grup görevinin gerçekleştirilmesinde ortak çabaların söz konusu olduğu, işlerin planlama ve yürütülmesine ilişkin kararlarda değişen oranlarda sorumluluğu olan kişilerin, bütünlüğü olan bir görev ya da işi yaparken çeşitli iş rolleri üstlendiği gruplar olarak tanımlanabilir. Çalışma gruplarının başarılı uygulamalarına örnek olarak kalite çemberleri, kalite ekipleri verilebilir. Bu tür çalışma gruplarında da kişinin bireysel performansından çok, grup/ekip olarak belirlenen hedeflere ulaşma konusunda gösterilen çaba, birlikte hareket edebilme ve topluca etkin kararlar alabilme ve uygulama özellikleri vurgulanmaktadır. 

İşgücünde Esneklik; 

İş tasarımın da işgücü esnekliği, esnek işgücü statülerini uygulayarak ya da esnek çalışma programlarıyla sağlanabilmektedir. 

Esnek işgücü statüleri;

Geçici iş görenler ve kısmi zamanlı çalışanlardır. En yaygın esnek çalışma programları esnek çalışma saatleri, sıkıştırılmış iş haftaları ve evden çalışma gibi programlardır. Bu uygulamaları kısaca şöyle açıklayabiliriz;

Geçici İş görenler; 

İşletmelerde tam zamanlı çalışan, uzun dönemli istihdam ilişkileri beklentisinde, belirli bir kariyeri ve iş güvencesi olan iş görenler temel/çekirdek iş görenler olarak adlandırılırken, işverenin etkinlik ihtiyacını gidermek amacı ile iş yükündeki geçici artışlarda yardımcı olmak üzere istihdam edilen işgücü geçici iş görenler olarak tanımlanır. 

Kısmi Zamanlı (Part-time) Çalışanlar; 

Kısmi zamanlı (part-time) çalışma, tam zamanlı çalışan temel işgücünden daha az saat çalışan ve daha düşük ücret alan iş görenleri kapsar. İş paylaşımı uygulaması ile de tam zamanlı bir iş, iki ya da daha çok sayıda iş gören arasında bölünerek kısmi zamanlı işler yaratılır. 

Esnek Çalışma Saatleri; 

Esnek çalışma saatleri, kişinin kendi çalışma saatleri üzerinde daha fazla söz sahibi olması ve belirli sınırlar içerisinde çalıştığı saatleri kendisinin düzenlemesidir. Esnek çalışma saatlerinin uygulandığı işletmelerde temel zaman olarak adlandırılan, tüm çalışanların işlerinin başında bulunmalarının zorunlu olduğu süre belirlenir. Temel zaman kavramının yanında, çalışanların bir işgünü içinde başlangıç ve bitimini kendilerinin belirledikleri esnek zaman olarak adlandırılan bir süre de söz konusudur. Çalışma programını kendisi belirleyen iş gören, yukarıda tanımlanmış temel zaman olarak adlandırılan sürede işinin başında olmalı ve ayrıca iş sözleşmesinde belirtilen çalışma süresinden eksik çalışmış olmamalıdır. 

Sıkıştırılan İş Haftaları;  

Sıkıştırılmış iş haftaları uygulamasında günlük çalışma saatlerinin artırılması yoluyla haftalık çalışma günlerinin sayısı azaltılmaktadır. 

Evden Çalışma; 

Günümüzde teknolojik olanaklar dünyada milyonlarca kişinin evlerinden ayrılmadan işlerini yapabilmelerine olanak sağlamaktadır. Bu tür bir çalışma düzeninde kişiler tam günlük bir işi kendi yaşam tarzları ile uyumlu bir şekilde sürdürebilmektedirler.